تلویزیون اینترنتی دانشگاه علوم پزشکی تهران

تاثیر استرس بحران و جنگ بر سیستم ایمنی

دکتر سارا هاشم‌پور، متخصص اعصاب و روان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران در مجتمع بیمارستانی امام خمینی (ره)، تأکید کرد که استرس ناشی از بحران‌هایی نظیر جنگ می‌تواند تأثیرات عمیقی بر عملکرد سیستم ایمنی و سلامت روان انسان بگذارد.

وی توضیح داد که استرسورها می‌توانند حاد یا مزمن، خفیف، متوسط یا شدید باشند و شدت آن برای هر فرد متفاوت است. اما در شرایط بحرانی، مانند جنگ که یک «اتفاق ناگهانی، شدید و خارج از کنترل فرد» محسوب می‌شود، آثار استرس به‌مراتب شدیدتر می‌شود.
دکتر هاشم‌پور تشریح کرد: وقتی بدن با استرس مواجه می‌شود، محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال فعال شده و هورمون کورتیزول ترشح می‌کند؛ هورمونی که به بدن کمک می‌کند در شرایط استرس از خود دفاع کند. هم‌زمان، سیستم سمپاتیک هورمون آدرنالین را آزاد می‌سازد تا توان مقابله با موقعیت‌های دشوار افزایش یابد اما در بحران‌های شدید، کنترل از دست انسان خارج می‌شود و فرد ممکن است دچار واکنش‌های تجزیه‌ای شود؛ یعنی احساس کند از محیط اطراف جدا شده، همه چیز دور از دسترس است یا حتی تصور کند در حال مرگ است.
متخصص اعصاب و روان ادامه داد: استرس‌های طولانی‌مدت باعث تضعیف سیستم ایمنی و ورود بدن به فاز التهابی می‌شوند؛ در نتیجه عملکرد تمام ارگان‌ها از جمله قلب، مغز و دستگاه گوارش تحت تاثیر قرار می گیرد و میتواند منجر به رفتارهایی مانند: گوشه‌گیری، پرخاشگری یا آسیب به خود شود و بدن را مستعد بیماری‌های عفونی و التهابی کند یا بیماری‌های قبلی را تشدید کند. دکتر هاشم‌پور راهکارهایی برای مدیریت این وضعیت ارائه کرد و گفت: ممکن است نتوانیم شرایط بیرونی را کنترل کنیم، اما می‌توانیم از مهارت‌هایی استفاده کنیم که تأثیر استرس بر جسم و روان را کاهش دهند .وی تأکید کرد که ایجاد روتین روزانه نقش مهمی در حفظ سلامت دارد؛ این روتین می‌تواند شامل تغذیه سالم، ورزش منظم، ارتباط با دوستان و نزدیکان، گفت‌وگو و تبادل احساسات مثبت باشد. همچنین انجام یوگا، مدیتیشن، تنفس‌های شکمی و حفظ استمرار در مصرف داروهای تجویز شده از جمله راهکارهای مؤثر است.

دکتر هاشم‌پور به مراقبت از گروه‌های آسیب‌پذیر اشاره کرد:

•             کودکان: باید واقعیت‌ها را در حد فهمشان با جملات کوتاه گفت، در آغوش گرفت و به آن‌ها اطمینان از کنترل شرایط داد.

•             سالمندان: نباید تنها گذاشته شوند؛ داروهایشان فراهم گردد و احساس همراهی در آن‌ها تقویت شود.

•             زنان باردار: به دلیل حساسیت بالا، باید مراقبت‌های ویژه دریافت کنند؛ زیرا استرس می‌تواند روی رشد جنین و هوش هیجانی کودک آینده تأثیرگذار باشد.